Kancelaria Radców Prawnych

Polbank

(analiza opracowana na podstawie umowy kredytu z 2008r.)

A. Istota mechanizmu indeksacji kredytu kursem CHF.

Powiązanie kredytu z CHF wynika z postanowień Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG, będącego integralną częścią Umowy, o następującym brzmieniu:

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych wg kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. (…) Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest wg kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. (…) Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień §11” (§7 ust. 4 Regulaminu),

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1, wg kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu” (§9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu),

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata (kredytu) dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji” (§13 ust. 7 Regulaminu),

„W przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku” (§21 ust. 3 Regulaminu).

Uzależnienie kredytu od bieżącego kursu CHF wynika z mechanizmu waloryzacji kredytu, zwanego także indeksacją kredytu.

Podstawą prawną zastosowania tego mechanizmu teoretycznie mógł być tylko art. 358(1)§2 Kodeksu cywilnego, stanowiący, że:

„Strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości.”

Mechanizm indeksacji oparty został na dwóch „filarach”.

Pierwszy „filar” został ukształtowany przez zapis umowny, stanowiący, że kredyt zostanie przeliczony na sumę CHF w oparciu o kurs kupna ustalony przez Bank na dzień wypłaty kredytu. W przypadku omawianej umowy „filar” ten został ustanowiony w zacytowanym poniżej §7 ust. 4  Regulaminu kredytu hipotecznego udzielanego przez Polbank EFG  (zwanego dalej „Regulaminem”).

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wypłata kredytu następuje w złotych wg kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie z Tabelą obowiązującą w momencie wypłaty środków z kredytu. (…) Saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest wg kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu. (…) Aktualne saldo zadłużenia w walucie kredytu Kredytobiorca otrzymuje listownie na podstawie postanowień §11”

Drugi „filar” został ukształtowany przez zapisy stanowiące, że raty kredytowe będą wyliczane wg ustalanego przez Bank kursu sprzedaży CHF z dnia spłaty. W przypadku omawianej umowy „filar” ten został ustanowiony w postanowieniu (najczęściej zamieszczonym pod §9 ust. 2 pkt 1 Regulaminu) o następującym brzmieniu:

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1, wg kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu

Mechanizm waloryzacji nie może funkcjonować bez któregokolwiek z tych „filarów”. Bez ustalenia sumy CHF, która jest możliwa w oparciu klauzulę tworzącą pierwszy „filar” nie jest możliwe wyliczenie w CHF rat kredytowych i salda kredytu w CHF. Unieważnienie zaś zapisów tworzących drugi „filar” oznacza brak miernika wartości (kursu CHF), niezbędnego do funkcjonowania mechanizmu waloryzacji kredytu. Brak zaś mechanizmu waloryzacji oznacza konieczność przyjęcia, że kredyt był od początku kredytem zwykłym złotówkowym, oprocentowanym na dotychczasowych zasadach, czyli przy zastosowaniu stopy LIBOR.

 

B. Możliwości prawne „odfrankowienia” kredytu, czyli unieważnienia mechanizmu indeksacji (waloryzacji) kredytu do CHF?

B.1. Bezwzględna nieważność Klauzul Indeksacyjnych kształtujących mechanizm indeksacji.

Nieważność całego zastosowanego  w Umowie mechanizmu indeksacji wynika co najmniej  z dwóch  powodów:

1)      ustalania wysokości kredytu i rat kredytowych nie poprzez miernik wartości - jak nakazuje art. 358(1)§2 Kodeksu cywilnego (przepis ten jest podstawą prawną umownej waloryzacji (nazwanej w tej Umowie indeksacją) i którym, jeżeli już, to mógłby być kurs rynkowy CHF - ale poprzez kurs CHF ustalany arbitralnie przez Bank.

Sytuacja, w której kurs, zgodnie z zawartą Umową, miał być ustalany dowolnie przez Bank oznacza dodatkowo, że to nie miernik wartość ustala wysokość świadczenia kredytowego (a zgodnie z ww. art. 358(1)§2 Kodeksu cywilnego to miernik wartości winien ustalać wysokość świadczenia pieniężnego), ale Bank.

2)      ustawowego zakazu waloryzacji kredytu

Zgodnie z art. 358(1)§5 Kodeksu cywilnego nie można dokonywać waloryzacji świadczeń pieniężnych, jeżeli wysokość takich świadczeń jest regulowana przez przepisy ustawowe.

Taka sytuacja zachodzi w przypadku kredytu. Z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe wynika jednoznacznie, że wysokość zwracanego kredytu powinna odpowiadać wysokości udzielonego kredytu. Przepis dopuszcza jedynie, jako dodatkowe świadczenie odsetki i prowizję.

 

Więcej w: http://konieczchf.pl/2016/02/06/20-uzaleznienie-wysokosci-kredytu-od-kursu-chf-jest-sprzeczne-z-bezwzglednie-obowiazujacym-prawem-i-jako-takie-niewazne/

 

B.2 Nieważność Klauzuli Indeksacyjnej, tworzącej „drugi filar” indeksacji, czyli zapisu, na podstawie którego wpłacane przez kredytobiorcę raty kredytowe będą rozliczane w oparciu o ustalony przez bank w dniu wpłaty kurs sprzedaży CHF.

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej raty kredytu podlegające spłacie wyrażone są w walucie obcej i w dniu wymagalności raty kredytu pobierane są z rachunku bankowego, o którym mowa w ust. 1, wg kursu sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku na koniec ostatniego dnia roboczego poprzedzającego dzień wymagalności raty spłaty kredytu

Z powyższego zapisu wynika, że odsetki od kredytu, spłacane w ramach części odsetkowej raty, będą rozliczane wg kursu sprzedaży CHF z dnia dokonania wpłaty. Sytuacja taka w praktyce oznacza, że odsetki nie są płacone od kwoty wypłaconego kredytu. Aby spełnić ten warunek rata odsetkowa winna być rozliczana w oparciu o kurs kupna CHF, na podstawie którego przeliczono wypłacony kredyt na sumę CHF. Przewidziany zaś w powyższym zapisie sposób przeliczania rat w istocie powoduje to, że podstawą naliczania odsetek nie jest kredyt, ale iloczyn aktualnego salda zadłużenia wyrażonego w CHF i aktualnego kursu sprzedaży CHF. Tym samym odsetki naliczane są od dużo wyższej kwoty niż kredyt. To zaś jest sprzeczne z bezwzględnie obowiązującym prawem, tj. art. 69 ust. 1 i ust. 2 pkt 5 ustawy prawo bankowe, przewidującymi, że podstawą oprocentowania jest kredyt. Skutkiem zaś takiej sprzeczności jest konieczność uznania ww. zapisu za bezwzględnie nieważnego od samego początku (art. 58§3 K.c.). Skutkiem zaś nieważności tego zapisu jest brak od samego początku podstaw do uzależniania wysokości rat kredytowych od kursu CHF.

W celu pogłębienia swojej wiedzy na powyższy temat zachęcamy do lektury wpisów opublikowanych na moim blogu konieczchf.pl pod następującymi linkami:

http://konieczchf.pl/b-1/

http://konieczchf.pl/2015/11/06/18-zastosowane-w-umowach-o-kredyt-indeksowany-warunki-oprocentowania-kredytu-sa-kolejna-podstawa-do-uniewaznienia-klauzul-uzalezniajacych-wysokosc-rat-kredytowych-od-kursu-chf-tym-razem-takze-w-przy/#comments

B.3 Nieważność Klauzul Indeksacyjnych ze względu na niewyjaśnienie w treści umowy istoty mechanizmu indeksacji kredytu do kursu CHF i powodów zastosowania takiego mechanizmu.

Stosownie do art. 385§2 Kodeksu cywilnego, przepisów Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz wiążącego polskie sądy orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej umowa winna opisywać mechanizm indeksacji kredytu do CHF w taki sposób, aby klient – konsument mógł w pełni zrozumieć specyfikę i zasady działania tego mechanizmu, powody jego zastosowania oraz uświadomić sobie konsekwencje ekonomiczne, jakie mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu opartego na takim mechanizmie indeksacji.

Umowa stosowana przez Polbank z całą pewnością nie spełniła tych wymogów.

Czytając umowę nie znajdziemy nigdzie zapisów wyjaśniających dlaczego i z jakich powodów bank zastosował tzw. spread, czyli wyliczył początkowe saldo kredytu w oparciu o ówczesny kurs kupna, a następnie wyliczał i wylicza w oparciu o takie saldo raty kredytowe już w oparciu o bieżący kurs sprzedaży CHF. Wyjaśnienia te są o tyle interesujące, że sama indeksacja (waloryzacja) kredytu kursem CHF nie oznacza, że bank musi używać i wymieniać waluty CHF na PLN w ramach obsługi kredytu. A nawet, jeżeli założymy hipotetycznie, że bank z jakichkoliwek sobie znanych powodów pożyczył walutę szwajcarską na potrzeby udzielania kredytu, waluty tej przecież nie wypłacił kredytobiorcy. Tym samym mógł ją zawsze zwrócić „w naturze” nie narażając się na żadne ryzyko kursowe. Jednocześnie „spread” nie może stanowić źródła zarobku dla banku. Zgodnie z prawem bankowym jedyne, na czym może zarabiać bank, to odsetki i prowizja od kredytu.

Całkowicie niezrozumiały jest zakres waloryzacji (indeksacji) kredytu.

Treść zaprezentowanych powyżej Klauzul Indeksacyjnych została tak sformułowana, że można mieć bardzo poważne wątpliwości, czy wzrost kursu CHF w ogóle wpływa na całe zadłużenie kredytobiorcy, czy tylko na raty kredytowe.

Aby wysokość kredytu była uzależniona od bieżącego kursu sprzedaży CHF bank winien wskazać ten kurs jako miernik wartości w umowie.

„Strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości.” (art. 358(1)§2 Kodeksu cywilnego).

W umowie nie znajdziemy żadnego zapisu, z którego wynikałoby, że kredyt spłacany zgodnie z umową (czyli w ratach) miałby być uzależniony od bieżącego kursu CHF. Co więcej treść umowy, konkretnie §7 ust. 4 Regulaminu wprost wskazuje, że „saldo zadłużenia z tytułu kredytu wyrażone jest w walucie obcej i obliczane jest wg kursu stosowanego przy uruchomieniu kredytu.”

Treść umowy do bieżącego kursu sprzedaży CHF jako podstawy wyliczenia całkowitego zadłużenia z tytułu Kredytu odnosi się tylko w dwóch sytuacjach: dobrowolnej przedwczesnej spłaty kredytu i wypowiedzenia przez bank umowy kredytu.

„W przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej, wcześniejsza spłata (kredytu) dokonywana jest w oparciu o kurs sprzedaży zgodnie z Tabelą obowiązującą w Banku w momencie realizacji dyspozycji” (§13 ust. 7 Regulaminu),

„W przypadku postawienia kredytu indeksowanego do waluty obcej w stan wymagalności, Bank dokonuje zamiany waluty kredytu na złote według kursu sprzedaży zgodnie z aktualną Tabelą obowiązującą w Banku” (§21 ust. 3 Regulaminu).

Reasumując, z zapisów umownych wynika, że kredyt sam w sobie, o ile jest spłacany zgodnie z umową, nie jest uzależniony od bieżącego kursu CHF. Uzależnione od tego kursu są wyłącznie raty kredytowe.

Na marginesie powyższych wątpliwości co do sposobu interpretowania mechanizmu indeksacji, wskazać należy, że zgodnie z art. 385§2 zd. drugie K.c. „postanowienia niejednoznaczne tłumaczy się na korzyść konsumenta”. Tym samym istnieją podstawy aby twierdzić, że w przypadku sporu sądowego sąd mógłby uznać, że już z treści umowy nie wynika, aby kredyt był waloryzowany bieżącym kursem CHF, a jedynie raty kredytowe.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć pod następującymi linkami:

http://konieczchf.pl/2015/10/12/16-kolejna-podstawa-do-odfrankowienia-kredytu-brak-w-tresci-umowy-informacji-o-powodach-zastosowania-i-specyfice-dzialania-mechanizmu-waloryzacji-kredytu-do-kursu-chf/

http://konieczchf.pl/b-2/

 

B.4 Brak mocy wiążącej (bezskuteczność) Klauzul Indeksacyjnych ze względu na ich niedozwolony charakter wynikający z zastrzeżonego w tych klauzulach prawa Banku do dowolnego niczym nieograniczonego ustalania kursów kupna i sprzedaży CHF

Z przytoczonych powyżej zapisów umownych wynika, że zarówno kurs kupna CHF, w oparciu o który miało zostać ustalone saldo kredytu (suma zadłużenia) w CHF jak i kurs sprzedaży CHF,  w oparciu o który miały być wyliczane raty kredytowe miał być podawany w tabeli kursów walut ustalanej przez bank. W umowie jednocześnie nie wskazano żadnych kryteriów, w oparciu o które kursy te miałyby być ustalane (np. średni kurs sprzedaży i kupna publikowany przez NBP). To, na jakim poziomie bank ustali dany kurs zależało tylko i wyłącznie od nieskrępowanej niczym woli banku. Zważywszy, że kurs bezpośrednio wyznaczał wysokość raty kredytowej oraz wysokość początkowego salda kredytu w CHF, bank w praktyce zastrzegł sobie w Klauzulach Indeksacyjnych prawo do decydowania o wysokości swojej wierzytelności i długu kredytobiorcy.

Taka sytuacja powoduje, że Klauzule Indeksacyjne spełniają wszelkie przesłanki, aby uznać je za klauzule niedozwolone w rozumieniu art. 385(1) Kodeksu cywilnego. Niedozwolony charakter takich postanowień został już wielokrotnie potwierdzony przez orzecznictwo sądowe.

Postanowienia niedozwolone, stosownie do art. 385(1)§1 i 2 Kodeksu cywilnego są nieważne od samego początku, a umowa obowiązuje bez tych zapisów. Tym samym już tylko z powyższych względów umowa kredytowa winna być traktowana jakby nie było w niej od samego początku Klauzul Indeksacyjnych, uzależniających kredyt od CHF.

Więcej informacji na ten temat można znaleźć pod następującymi linkami:  

http://konieczchf.pl/2015/07/31/uzaleznienie-kredytu-od-kursu-franka-wynika-z-zastosowanych-w-umowach-mechanizmach-waloryzacji-kredytu-od-chf/

http://konieczchf.pl/2015/07/31/o-klauzulach-niedozwolonych-slow-kilka/

http://konieczchf.pl/2015/07/31/uzaleznienie-wysokosci-kredytu-od-kursu-chf-oparte-jest-niedozwolonych-postanowieniach-umownych/

http://konieczchf.pl/2015/07/31/niedozwolony-charakter-uzaleznienia-kredytow-od-kursu-chf-zostal-juz-wielokrotnie-potwierdzony-orzeczeniami-sadowymi/

 

B.5 Brak mocy wiążącej (bezskuteczność) Klauzul Indeksacyjnych ze względu na niezastrzeżenie w treści umowy prawa kredytobiorcy do odstąpienia od umowy, przy jednoczesnym zastrzeżeniu sobie przez bank prawa do decydowania o wysokości zadłużenia kredytowego i wysokości odsetek od kredytu.

Zakładając hipotetycznie, że z Klauzul Indeksacyjnych wynika jednak, że i raty kredytowe i pozostały do spłaty kredyt są związane z bieżącym kursem sprzedaży CHF, klauzule te winny być uznane za niedozwolone z jeszcze jednego powodu -  niezastrzeżenia w umowie kredytowej prawa kredytobiorcy do odstąpienia od umowy.

Szerzej o tym argumencie można poczytać na:

http://konieczchf.pl/2015/11/12/19-klauzule-waloryzacyjne-sa-postanowieniami-niedozwolonymi-wymienionymi-w-art-3853-pkt-20-kodeksu-cywilnego/

i

http://konieczchf.pl/b-4/

 

B.6 Nieważność Klauzul Indeksacyjnych ze względu na nieprzedstawienie przez Bank przed zawarciem Umowy w sposób wyczerpujący, rzetelny, uczciwy i zrozumiały informacji o istocie indeksacji kredytu i ryzykach z tym związanych w sposób pozwalający z pełną świadomością (zwłaszcza, co do skutków ekonomicznych) podjąć decyzję o zaciągnięciu takiego kredytu.

Szerzej powyższy argument został przedstawiony pod linkiem: http://konieczchf.pl/b-5/